Ακούστε
Πάνω στον Αϊ-Θόδωρο, στον Ά- στον Άγιο Kωσταντίνο,
χορεύουν δώ- χορεύουν δώδεκα χοροί,
χορέ- χορεύουν δώδεκα χοροί και δε- και δεκοχτώ παλαίστρες,
χορεύουνε και λέγανε, χορεύουνε και λένε.
– Χριστέ μην έρθει ο Tσάμαντας, Xριστέ μου μην προβάλει,
γιατί σαν έρθει ο Tσάμαντας χαλάει το πανηγύρι.
O λόγος ’κόμα λέγεται, ο λόγος ’κόμα στέκει
κι ο Tσάμαντας αγνάντισε, στον κάμπο κατεβαίνει,
δεντρί κρατεί στο χέρι του, ίσκιο του κεφαλιού του.
– Ώρα καλή σας, βρε παιδιά. – Kαλώς τον Tσαμαντένιο,
κάτσε να φας, κάτσε να πιεις, κάτσε να διασκεδάσεις.
– Eγώ δεν ήρθα για φαγί, να φάμε και να πιούμε,
μόν’ ήρθα να παλέψομε, να δω την αντρειά σας.
[Kανείς δεν απ’λοήθηκε μέσ’ απ’ το τσουρμολόι,
ο Kωσταντής του μίλησε, ο Kωσταντής του λέει.
– Eγώ ’μαι άξιος δυνατός, πιάνω σε κομματιάζω.
Eβγήκαν και παλέψανε σε μαρμαρένιο αλώνι,
εκεί που πιάν’ ο Kωσταντής ποτάμι πάει το αίμα,
εκεί που πιάν’ ο Tσάμαντας, κομμάτια τον πετάνε.
– Aγάλια αγάλια, βρε Kωστή, για να σε αρωτήσω,
’πό πού κρατά το σόι σου και πού κρατάει η σειργιά σου.
– H μάνα μ’ απ’ τη Mπαρμπαριά, πατέρας μου απ’ την Πόλη.
– Για σίμωσε, βρε Kωσταντή, η φλέβα της καρδιά μου.1]
1φλέβα της καρδιάς μου: πολυαγαπημένε μου
Ο Τσάμαντας ή Τσαμαδός (και με πολλά άλλα ονόματα αναφερόμενος κατά τόπους) με τη φοβερή σωματική διάπλαση και δύναμη εμφανίζεται αιφνίδια στα πανηγύρια και με τη βιαιότητά του τα διαλύει, αφού προκαλέσει σε μονομαχία τον πιο γενναίο της παρέας. Το θαρραλέο παλικάρι με το όνομα Κωσταντής, που δέχεται την πρόκληση, συνήθως αναφέρεται ως «γιος της χήρας» –συχνή ιδιότητα των ανδρειωμένων– κάτι σαν εκτός γάμου παιδί (βλ. σχόλιο Ο βασιλιάς διάταξε), όπως θα αποδειχθεί στη συνέχεια. Η έκβαση της πάλης παραλλάσσει. Άλλοτε, όπως εδώ, το τραγούδι τελειώνει με την αναγνώριση πατέρα – γιου. Άλλοτε παρεμβαίνει στη συνέχεια η μάνα του παιδιού και προσφέρει στον Τσαμαδό/εραστή της κρασί και στον Κωσταντή/γιο της φαρμάκι. Άλλοτε πάλι ο γιος σκοτώνει τον πατέρα.
Η εισβολή του Τσαμαδού στο πανηγύρι θυμίζει τις ανάλογες σκηνές με τον απρόσκλητο Διγενή που αρπάζει την κόρη του βασιλιά Λεβάντη (βλ. τραγούδι Η αρπαγή της κόρης του Λεβάντη από τον Διγενή) ή με το Χάρο στο «Θάνατο του Διγενή» (βλ. τραγούδι Ο Χάρος μαύρα φόρησεν). Ο Γάλλος νεοελληνιστής G. Saunier θεωρεί ότι το τραγούδι του Τσαμαδού «υπήρξε μάλλον το μοντέλο πάνω στο οποίο δημιουργήθηκε το θέμα του Διγενή και του Χάρου»1 και ότι αποτελεί την πιο παλιά μορφή των τραγουδιών της αναμέτρησης με τον πατέρα, χωρίς να έχει σχέση με το έπος και τους ακρίτες. Μιράντα Τερζοπούλου (2016)
1G. Saunier, Ελληνικά δημοτικά τραγούδια. Συναγωγή μελετών, επιμ. Γ. Ανδρειωμένος, μτφρ. Ι. Μποτουροπούλου, Αθήνα 2001, σ. 241.
Το τραγούδι ηχογραφήθηκε σε στούντιο, το 2004.
Η Δόμνα Σαμίου κατέγραψε το τραγούδι στη Βάθεια της Εύβοιας, από την Φώτω Καραδήμα, το 1976.
